Menu
Typen-computer-maken

Vragenlijst maken? Vergeet deze vraag aan jezelf niet!

Vandaag ga je doen wat je al lang in je hoofd hebt: de perfecte vragenlijst maken! Je wilt het gedrag van je doelgroep veranderen en daarvoor heb je meer informatie nodig. Wat vindt jouw doelgroep bijvoorbeeld belangrijk? En waar heeft ze juist een hekel aan? Als je weet wat er speelt kun je daarop aanhaken.

Je kruipt vol goede moed achter je laptop en opent een nieuw Wordbestand. Al snel begint het te duizelen. Jouw vingers zweven boven het toetsenbord, maar er komt niets uit. Je vraagt je af hoe je het beste kunt beginnen. Hoe kan je jouw vragen het beste stellen? Wat is de beste vorm?

Je hebt wel eens gehoord dat verkeerde vragen (bijvoorbeeld sturende vragen) tot vertekende resultaten kunnen leiden. Dat wil je natuurlijk niet. Je wilt betrouwbare informatie over je doelgroep.

Herken je dit?

Geen paniek! In een reeks artikelen over vragenlijsten leggen we je stap voor stap uit hoe je een goede vragenlijst maakt en zo de resultaten krijgt die je zoekt.

Dit eerste artikel gaat over de vorm van je vragen: open versus gesloten. Wat is beter?

Lees meer
andrew-worley-299600

Autoriteit en gedragsverandering: wat de man in pak zegt is waar, toch?

Een man van middelbare leeftijd steekt de straat over. Hij heeft een mooi maatpak aan. Na zo’n 20 meter lopen bereikt hij een dame die zit te wachten bij de bushalte. Ze kennen elkaar niet. De man vraagt haar om geld voor de bus; hij is zijn portemonnee vergeten. Ze stemt direct in, wij mensen zijn immers behulpzaam!

Twintig minuten later loopt dezelfde man weer op straat. Maar nu is hij casual gekleed. Hij stapt wederom op een vrouw af bij de bushalte en vraagt op precies dezelfde manier geld.

Zou hij het ook deze keer krijgen denk je?

Dit specifieke scenario is fictie, maar onderzoekers herhaalden een soortgelijke opzet meer malen voor een wetenschappelijke studie[1]. Ze vonden dat we een man in pak vaker gehoorzamen dan dezelfde man in normale kleding. Had je dat verwacht?

Dit voorbeeld laat zien dat wij mensen erg gevoelig zijn voor autoriteit; we zeggen eerder ‘ja’ tegen een verzoek van personen met meer expertise over een bepaald onderwerp dan wijzelf of een hogere (sociale) positie. In het voorbeeld hierboven suggereert het maatpak zo’n hogere positie.

Deze gevoeligheid voor autoriteit kun je inzetten om het gedrag van je doelgroep te veranderen. Je kent deze techniek misschien wel als één van de zeven beïnvloedingsprincipes van Robert CialdiniNaast de zes principes uit zijn boek 'Influence' voegde Cialdini afgelopen jaar een zevende principe toe aan zijn arsenaal: unity. Nieuwsgierig? Lees ons artikel over deze techniek: https://www.dbgedrag.nl/cialdini-unity/.

In dit artikel leggen we uit waarom dit autoriteitsprincipe werkt en hoe jij het kan toepassen als je gedrag wilt veranderen.

Lees meer
freestocks-org-248125

Leest je doelgroep jouw ijzersterke boodschap wel?

Je bent druk bezig met een campagne die gedrag moet veranderen. Je wil bijvoorbeeld dat inwoners van je gemeente vaker met de fiets naar het werk gaan of je wil jongeren motiveren om meer geld te sparen. Om je doel te bereiken denk je goed na over hoe je je boodschap communiceert. Misschien heb je zelfs wel gedragsveranderingstechnieken verwerkt, zoals mails waarin je weerstand erkent of een app waarin je implementatie intenties faciliteert. Toch komt je doelgroep niet (voldoende) in beweging. Herken je dit?

De kans is dan groot dat ze de boodschap waar jij zo goed over nadacht niet (aandachtig) heeft bekeken. En dat is niet zo gek. Dagelijks krijgen we namelijk enorm veel prikkels voor de kiezen en het is onmogelijk voor ons brein om alles grondig te verwerken. Dat geldt ook voor jouw doelgroep.

In sommige situaties is het dus belangrijk om technieken in te zetten waarmee je aandacht trekt voor jouw boodschap. Personaliseren is zo’n techniek.

Lees meer
cover-rapport_97_weten-is-nog-geen-doen kleiner

Update: nieuw rapport WRR over beleid op basis van gedragskennis

De wetenschappelijke raad voor regeringsbeleid (WRR) publiceerde onlangs een nieuw rapport: ‘Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid.’

De WRR is een raad van hoogleraren uit verschillende wetenschappelijke disciplines die de regering adviseert over belangrijke maatschappelijke vraagstukken, zoals veiligheid en participatie.

In dit nieuwe rapport pleit de WRR voor beleid op basis van gedragskennis. Ofwel beleid dat niet alleen aansluit op het kennisvermogen van mensen, maar ook op het ‘doenvermogen’. Die aansluiting mist nu vaak schrijft de WRR: ‘Er bestaat een behoorlijk verschil tussen wat van burgers wordt verwacht en wat zij daadwerkelijk aankunnen.’ Hierdoor mislukken pogingen om gedrag te sturen regelmatig.

Lees meer
workplace-1245776_1920

Het gevaar van focusgroepen

Een vriendin vertelde me vorige week dat ze het moeilijk vindt om haar mening te delen tijdens vergaderingen op haar werk. Laatst stond het aannemen van een nieuwe collega ter discussie. Zij was vóór dit initiatief, maar een aantal collega’s dacht hier anders over en liet dat duidelijk merken. Terwijl zij een uitgesproken tegen-betoog hielden probeerde mijn vriendin de onderbouwing van haar mening op een rijtje te krijgen. Toen ze eruit was wachtte ze op het goede moment om in te springen. Maar die opening vond ze niet. Al gauw dacht ze: volgens mij ben ik de enige die er zo over denkt, dan is het vast niet interessant om mijn mening te delen. En: ze zijn zo overtuigd van hun standpunt, misschien hebben ze ook wel gelijk. Uiteindelijk stemde ze net als haar uitgesproken collega’s tegen het initiatief en werd er geen nieuwe collega aangenomen.

De kans is groot dat meer collega’s net als mijn vriendin mee zijn gegaan met de mening van anderen tijdens deze vergadering. Hierdoor was de uitkomst geen collectief besluit, terwijl dat wel de bedoeling is van zo’n overleg. Dat roept de vraag op: is dit besluit dan wel het juiste?

Anderen om ons heen hebben een grote invloed op onze (publieke) overtuigingen en ons gedrag. Als je mensen in groepsverband vraagt om hun mening te delen, is de kans dan ook groot dat dit een vertekend beeld oplevert. Toch is dit precies wat veel bedrijven en overheidsinstanties doen als ze focusgroepen gebruiken.

Lees meer
viktor-forgacs-140600

Waarom de associaties in ons brein belangrijk zijn voor jouw veranderaanpak

Een tijdje geleden zat ik in de trein. Aan de andere kant van het gangpad zat een man van Oosterse afkomst. Hij droeg een witte tuniek tot op zijn enkels en hij had een lange zwarte baard. Hij werd gebeld en liep de coupé uit, maar hij liet zijn zwarte rugzak staan. Meteen dacht ik aan de bomaanslagen in de Londense metro, het slagveld in de Bataclan en de ondergang van de Twin Towers. Ik begon te zweten, kreeg een brok in mijn keel en mijn ogen zochten snel de nooduitgangen. Toen kwam de man terug. Hij ging weer zitten en lachte vriendelijk naar me. Vijf minuten later stapte hij uit. Met rugzak.

Ik voelde me enorm schuldig. Hoe kon ik deze onschuldige man direct in een hokje plaatsen, terwijl ik fel tegenstander ben van discriminatie. Hoe kon het dat mijn gedrag totaal niet overeen kwam met mijn mening?

Heb je ook weleens zoiets meegemaakt?

Gelukkig ben je dan geen slecht mens, maar is er een logische verklaring: onze onbewuste associaties.

Lees meer
zsvlta6yarw-tomas-salas

Gedragsverandering: onderschat jij de menselijke voorkeur voor gemak?

Als ik een etentje voorschiet voor vrienden duurt het meestal lang voordat ik mijn geld terug heb. En ik moet toegeven: andersom ben ik ook niet de snelste. Het is ook zo’n gedoe: de internetbankieren-app openen, het rekeningnummer en bedrag invullen (als je even uit de app gaat om te dubbelchecken kun je weer opnieuw beginnen) en dan moet je er soms ook nog zo’n scanner bij pakken.

Herken je dit?

Sinds kort heb ik hier geen last meer van. Ik heb namelijk de geweldige app Tikkie ontdekt. Hierbij stuur je een betaalverzoek via Whatsapp waar alle gegevens al in staan. De betaler hoeft dan alleen nog maar op je link en ‘betalen’ te klikken. Terugbetalen ging nog nooit zo snel in mijn vriendengroep.

Waarom? Met Tikkie kost het veel minder moeite! Dit is een mooi voorbeeld van de law of least effort: onbewust hebben mensen een sterke voorkeur voor gemak. Hoe makkelijker gedrag is, hoe groter de kans dat we het vertonen.

Veranderaanpakken mislukken regelmatig omdat ze niet aansluiten op de law of least effort. In dit artikel leggen we uit waarom jouw doelgroep automatisch voor makkelijk gedrag gaat. En hoe je ervoor zorgt dat dit principe niet tegen je, maar juist in je voordeel werkt.

Lees meer
boekenkast

De 4 beste boeken over gedragsverandering

Ga jij aan de slag met gedragsverandering? Wij vinden het lezen van boeken één van de beste manieren om meer te leren over dit vakgebied.

Bij D&B verslinden we heel wat boeken en artikelen over het gedrag van mensen. We hebben zelfs een boekenbudget; dat wil zeggen dat iedere D&B’er jaarlijks een aantal boeken mag kopen op kosten van D&B (zie onze mooie verzameling op de foto bovenaan). Ook organiseren we eens in de drie maanden een leestafel. Dan bespreken we de nieuwste wetenschappelijke kennis met elkaar. Dat doen we in een kroeg in Nijmegen: gezellig en ook grappig, want andere kroeggangers kijken in het begin vaak raar op als ze ons horen praten over de labour illusion, fear appeals en andere psychologische onderwerpen.

Deze kennis willen we ook graag delen met jou! Daarom hebben we een overzicht voor je gemaakt van de vier boeken (in willekeurige volgorde) die wij het meest waardevol vinden als je gedragsverandering gaat toepassen in de praktijk.

Lees meer
xv7k95vofa-alexis-brown

Wie ben ik? Gedrag veranderen met sociale rollen

Een vriendin mailde me laatst voor hulp. ‘Feedback op mijn sollicitatiebrief?’ luidde het onderwerp. Ik dacht meteen: shit, ik heb deze week echt geen tijd. Toen opende ik haar mail en zag ik staan: ‘Het zou erg fijn zijn als jij als schrijfexpert een blik kan werpen op mijn sollicitatiebrief’. Ik voelde me ineens erg verantwoordelijk en voor ik het wist plaatste ik ‘s avonds om 23.40 uur opmerkingen in haar bestand met een groot glas Cola Zero aan mijn zijde om wakker te blijven (oké, en omdat ik een beetje verslaafd ben).

Dit is een mooi voorbeeld van altercasting: een gedragsveranderingstechniek waarbij je de ander in een rol (‘jij als schrijfexpert’) plaatst om gedrag te sturen.

Deze techniek wordt veel gebruikt vanwege haar voordelen: ze is makkelijk toepasbaar in veel verschillende situaties en als je haar subtiel inzet is de kans op weerstand klein.

In dit artikel leggen we uit hoe altercasting werkt en hoe jij deze techniek kan toepassen om het gedrag van jouw doelgroep te veranderen.

Lees meer
omeahbefln4-alexis-brown

Effectief gedrag veranderen? Begin klein!

Ik zat in collegezaal CC1 bij het vak AIP: Algemene Inleiding Psychologie. Toen de docent zijn verhaal over de neuronen in ons brein afsloot, vroeg een medestudent of hij mijn notities van het volgende AIP-college mocht hebben omdat hij daar niet bij zou kunnen zijn. Ik aarzelde, maar stemde al snel in. Voor mij was het een kleine moeite en het zou hem heel erg helpen. Twee dagen later mailde ik mijn notities door zoals afgesproken. Toen kreeg ik een mail terug met een bedankje én de vraag of hij mijn notities van de overige colleges van AIP ook mocht hebben. Hij had namelijk al meer colleges gemist door persoonlijke omstandigheden.

Diep van binnen borrelde een gevoel van onrecht; waarom moest ik elke maandag- en woensdagochtend drie uur lang ijverig meeschrijven om een goed cijfer te kunnen halen voor AIP en kreeg hij het allemaal voor niks? Toch ging ik overstag. Ik had de notities van het vorige college ook gegeven om hem te helpen, het zou raar zijn als ik nu ineens zou weigeren.

Heb jij ook weleens zoiets meegemaakt? Denk aan een collega die je vraagt om feedback te geven op een belangrijke e-mail en vervolgens zegt dat het toch ook wel heel fijn zou zijn als je de bijlage van twintig pagina’s ook wilt bekijken.

Mijn medestudent en jouw collega gebruikten (waarschijnlijk zonder dat ze het wisten) de foot in the door (FITD) techniek. Misschien heb je er al eens van gehoord. Deze techniek wordt veel gebruikt en kan zeer succesvol zijn als je gedrag wilt veranderen. Mits je haar goed toepast. Als je FITD verkeerd inzet kan ze averechts werken.

Lees meer